Nederlands Dans Theater I - Beyond Time

Beyond Time, Nederlands Dans Theater I

‘Een meesterwerk om zo in te lijsten en een ereplaats te geven in het schatkamertje van het geheugen’, - Telegraaf, november 1996
“Symphony of Psalms was an instant classic in 1978, and it remains a classic today” - Times, 16 juni 1999

Interview Hans van Manen, Paul Lightfoot en Sol Léon: ‘We zijn familie’

Hans van Manen is een van de pioniers die bij de rebelse oprichting van het Nederlands Danstheater begon. Als eerste merkte hij de chemie tussen Sol Léon en Paul Lightfoot op, die nu als duo huischoreografen zijn. Al bijna een kwart eeuw hebben de drie een hechte band, ondanks het feit dat Van Manen twee keer bij het Nederlands Dans Theater vertrok. “Hans is een magiër.”

Hans van Manen was al vanaf het vroegste begin bij het Nederlands Dans Theater betrokken, kort na de revolutionaire start, toen een groep dansers zich na een conflict afsplitsten van het Nederlands Ballet. “Het moest allemaal in het geheim,” herinnert van Manen zich. “Het mocht nog niet, want er waren dansers en danseressen die nog bij het Nationaal Ballet zaten. De repetities konden tot diep in de nacht duren. Allemaal in een vreselijke zaal, de ballroom van een dansinstituut in de Bazarstraat, met een verschrikkelijk gladde vloer. “Al die mensen die daar werkten, waren pioniers. We begonnen allemaal met 250 gulden salaris in de maand, directie en dansers. Ik verdiende ietsjes meer omdat ik de choreografie maakte. Daarvoor kreeg ik tien gulden auteursrechten per ballet. Nou, dat zet leuk aan natuurlijk. Er waren mensen die vier balletten op een avond deden. Blessures bestonden gewoon niet. Als je iets had, ging je gewoon op en was het afgelopen. Als ik er over nadenk, denk ik: god wat hebben we een ongelooflijke lol en plezier gehad.”.
Van Manen begon bij het Nederlands Dans Theater als freelance choreograaf, en in 1961 werd hij artistiek directeur. Dat bleef hij tien jaar, tot de eerste breuk die hij met het gezelschap kreeg. “Goed, en het gesodemieter slaan we allemaal maar over, hè?” stelt hij voor. Want de niet altijd vlekkeloze band tussen het Nederlands Dans Theater en Van Manen heeft veel trekken van een haat-liefdeverhouding. In 1988 keerde hij terug als huischoreograaf, om in 2003  opnieuw met slaande deuren  te vertrekken.

Van Manen was ook de eerste die de chemie tussen hem en Sol León in zijn werk benutte, of liever: dúrfde te benutten. “Sommige choreografen vermijden bewust persoonlijke chemie. Terwijl Hans het juist inzet. Hij houdt van menselijke verbindingen. Hij gebruikte ons in creatieve zin. Dat was heel zeldzaam. Maar we wáren ook jong en onstuimig.” Paul Lightfoot vergelijkt hem graag met een magiër. “Hij komt langs, laat zijn toverkunsten los, en vertrekt weer. Hans moet het dóen om het te begrijpen. Hij is niet conceptueel of intellectueel in de zin dat hij lang gaat zitten nadenken en praten. Hij moet opstaan en het doen. Dat moedigt je als danser ook aan. Hij werkt volgens de 50/50-regel. Zelf levert hij de ene helft, de dansers moeten met de andere helft komen. Op een magische manier zorgt hij ervoor dat je je tot het uiterst wilt inspannen.”

Gevraagd naar de voornaamste lessen die Lightfoot en León als choreograaf van Van Manen hebben meegekregen, noemen ze twee begrippen: stijl en kwaliteit. León: “Ik ben opgegroeid met Picasso en Dalí. Dat was in mijn hoofd één school, met een eigen handtekening. Pas na een paar jaar bij het Nederlands Dans Theater drong het pas goed tot me door dat het hier ook zo werkt. Doe wat het jouwe is, ontwikkel je eigen handtekening.”